โพรไบโอติกส์ (Probiotic) คือ จุลินทรีย์ขนาดเล็กชนิดหนึ่งที่อาศัยอยู่ในร่างกายมนุษย์ มีส่วนช่วยในการทำงานของระบบทางเดินอาหาร ช่วยดูดซึม อาหาร ป้องกันโรค สังเคราะห์วิตามิน ที่จำเป็นต่อร่างกาย เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน อีกทั้งยังช่วยป้องกันไม่ให้จุลินทรีย์ชนิดก่อโรคเกิดขึ้นในร่างกาย
ส่วนใหญ่จะพบมากในระบบทางเดินอาหาร โพรไบโอติกส์ในระบบทางเดินอาหารจะทนทานต่อกรดและด่าง เมื่ออยู่ที่บริเวณผิวของเยื่อบุลำไส้จะสามารถผลิตสารต่อต้านหรือกำจัดเชื้อจุลินทรีย์ที่ไม่ดี ทำให้ลำไส้แข็งแรง นอกจากในระบบทางเดินอาหารแล้ว ยังสามารถพบโพรไบโอติกส์ในบริเวณอื่นๆ ของร่างกายอีกด้วย เช่น ในระบบทางเดินหายใจ ภายในช่องปาก บริเวณผิวหนัง ทางเดินปัสสาวะ และมดลูก เป็นต้น อีกทั้งโพรไบโอติกส์ยังสามารถพบได้ในอาหารหมักดอง เช่น ผักดอง ชีส โยเกิร์ต ถั่วเน่า มิโซะ กิมจิ และขนมปังเปรี้ยว (Sour dough)

ในปัจจุบันโพรไบโอติกส์สามารถหาซื้อรับประทานได้หลากหลายทั้งรับประทานจากอาหารหมักดองซึ่ง เป็นแหล่งของโพรไบโอติกส์ตามธรรมชาติ หรืออาจซื้อเป็นแบบชนิดแคปซูล แบบผงชนิดชง หรือผู้ผลิตบางรายอาจผสมลงในอาหารและเครื่องดื่มโดยตรง โพรไบโอติกส์ประกอบด้วยจุลินทรีย์หลากหลายประเภท มีหน้าที่และส่งผลดีต่อร่างกายของมนุษย์แตกต่างกันออกไป มีดังนี้

Lactobacillus




แลคโตบาซิลลัส คือ แบคทีเรียที่มีลักษณะเป็นรูปแท่ง แกรมบวก มักพบได้ในลำไส้เล็ก ในช่องคลอดและทางเดินปัสสาวะ แบคทีเรียชนิดนี้เป็นแบคทีเรียชนิดดีต่อร่างกาย ทำหน้าที่เป็นโปรไบโอติกผลิตกรดแลคติก กรดอะซิติกและยาปฏิชีวนะต่างๆ ที่ช่วยป้องกันแบคทีเรียที่เป็นอันตรายต่อร่างกายโดยจะช่วยรักษาสมดุลของระบบทางเดินอาหารในลำไส้ และยังช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันและเสริมสร้างการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน นอกจากนี้ยังช่วยย่อยน้ำตาลแลคโตสในผลิตภัณฑ์นม ทำให้ไม่เกิดอาการท้องอืดหลังจากดื่มนม และยังทำให้ร่างกายดูดซึมแคลเซียมไปใช้งานได้ดียิ่งขึ้น ด้วยคุณสมบัติดังกล่าวจึงสามารถพบแบคได้ในอาหารจำพวก โยเกิร์ต นมเปรี้ยว และอาหารหมักดองด้วยเช่นกัน

ประโยชน์ของแลคโตบาซิลลัสสายพันธุ์ต่าง ๆ
1. L. acidophilus เป็นแบคทีเรียชนิดกรดแล็กติก มีประสิทธิภาพในการยับยั้งเชื้อจุลินทรีย์ชนิดที่ทำให้เกิดโรคในลำไส้ ช่วยส่งเสริมการดูดซึมสารอาหารในลำไส้ และมีประสิทธิภาพในการรักษาอาการท้องเสียจากยาปฏิชีวนะ




2. L. casei เป็นแบคทีเรียชนิดดี สามารถพบได้ในลำไส้ และในช่องปากของมนุษย์ นอกจากนี้ยังพบได้ในอาหารจำพวก โยเกิร์ต นมเปรี้ยว หรือพวกของหมักดองต่าง ๆ ช่วยต้านการเจริญของเชื้อแบคทีเรียก่อโรค และยังมีคุณสมบัติส่งเสริมการย่อยอาหารเนื่องจาก L. casei สามารถย่อยน้ำตาลแลคโตสในน้ำนมช่วยลดอาการแพ้แลคโตส ช่วยปรับสมดุลภายในลำไส้ และส่งเสริมการเจริญของโปรไบโอติกชนิดอื่น ๆ อีกทั้งยังส่งเสริมระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายช่วยลดโอกาสในการเกิดโรคในระบบทางเดินอาหารให้น้อยลง




3. L. paracasei เป็นแบคทีเรียที่มีคุณสมบัติคล้ายกับ L. casei สามารถพบได้ในลำไส้และภายในช่องปาก นอกจากนี้ยังพบได้ในอาหารหมักดอง ผลิตภัณฑ์นมหมก เช่นโยเกิร์ต และนมเปรี้ยว เป็นโปรไบโอติกช่วยป้องกันการติดเชื้อในลำไส้ ลดอาการฟันพุ และบรรเทาอาการท้องอืดและปวดท้อง




4. L. rhamnosus เป็นแบคทีเรียที่มีความทนทานต่อกรดในกระเพาะอาหารพบได้ในลำไส้เล็กและช่องคลอดช่วยลดภาวะภูมิไวเกิน ช่วยรักษาผู้ป่วยโรคลำไส้อักเสบ โรคภูมิแพ้ ภูมิแพ้อาหาร และผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วง