โปรตีนถั่วเหลือง (soy protein) เป็นโปรตีนที่สกัดจากถั่วเหลือง โดยโปรตีนจากถั่วเหลืองมีความโดดเด่นกว่าโปรตีนชนิดอื่น ๆ เพราะในโปรตีนถั่วเหลืองมีสารอาหาร และกรดแอมิโนที่จำเป็นต่อร่างกายหลากหลายชนิด รวมถึงให้โปรตีนสูงโดยปราศจากไขมันและคอเลสเตอรอลโปรตีนถั่วเหลืองจึงเหมาะสำหรับผู้ที่ทานมังสวิรัติ (Vegetarian) ผู้ทานวีแกน (Vegan) หรือผู้ทานอาหารจากพืช (Plant-Based Food) ผู้ที่แพ้ผลิตภัณฑ์จากนมรวมไปถึงผู้ที่มองหาโปรตีนทดแทนโปรตีนสัตว์

โปรตีนถั่วเหลืองสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทได้แก่ ไอโซเลทซอยโปรตีน (Isolate soy protein) และโปรตีนถั่วเหลืองเข้มข้น (Soy protein concentrate)

1. โปรตีนถั่วเหลืองเข้มข้น (Soy protein concentrate) เป็นโปรตีนถั่วเหลืองที่ได้มาจากการนำถั่วเหลืองทั้งเมล็ดไปบด ผ่านกระบวนการกรอง กำจัดไขมันทั้งหมดที่เป็นส่วนประกอบของถั่วเหลืองและนำไปสกัดเพื่อแยกองค์ประกอบที่ไม่ใช่โปรตีนที่ละลายน้ำได้ออก นำไปทำให้เข้มข้นจนได้โปรตีนถั่วเหลืองออกมา ดังนั้นโปรตีนถั่วเหลืองเข้มข้นจึงยังคงมีสารอาหารอื่น ๆ นอกจากโปรตีนอยู่ครบ ประกอบด้วย โปรตีนประมาณ 70% คาร์โบไฮเดรต 20% และมีไฟเบอร์ แร่ธาตุเป็นองค์ประกอบอีกเล็กน้อย ดังนั้นโปรตีนถั่วเหลืองชนิดนี้จึงเหมาะที่จะนำไปใช้เป็นส่วนประกอบในอาหาร เช่น ขนมอบและเบเกอรี อาหารเช้าซีเรียล โปรตีนอัดก้อน ผลิตภัณฑ์ทดแทนเนื้อสัตว์นอกจากนี้ยังนำไปเป็นส่วนผสมในอุตสาหกรรมอาหารประเภทเนื้อสัตว์ แปรรูปช่วยเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการ ช่วยเก็บความชื้น และเพิ่มการจับตัวกันของเนื้อสัตว์ที่ผ่านการบดละเอียด

2. ไอโซเลทซอยโปรตีน (Isolate soy protein) เป็นโปรตีนที่สกัดมาจากถั่วเหลืองมีความบริสุทธ์มากกว่า ละลายน้ำได้ดีกว่า และดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายกว่าโปรตีนถั่วเหลืองชนิดเข้มข้น มีปริมาณโปรตีนสูงถึง 90% มีกรดแอมิโนและแร่ธาตุที่จำเป็นต่อร่างกายอีกทั้งยังมี กรดแอมิโน Leucine ชนิดเดียวกันกับที่พบในเวย์โปรตีน แต่ยังคงมีไขมัน และคาร์โบไฮเดรตเป็นองค์ประกอบเล็กน้อยจึงเหมาะสำหรับคนที่รับประทานอาหารเสริมโปรตีน นำไปใช้เป็นส่วนผสมในอาหารเพื่อสุขภาพเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการลดไขมันและสร้างกล้ามเนื้อ อีกทั้งยังสามารถนำไปใช้เพื่อปรับเนื้อสัมผัสในอุตสาหกรรมอาหารประเภทเนื้อสัตว์แปรรูป ใช้เป็น emulsifier ช่วยทำให้ emulsion คงตัวทำให้เกิดเจล ช่วยเก็บความชุ่มชื้น และไขมัน และใช้เพิ่มสารอาหารประเภทโปรตีนในผลิตภัณฑ์

ประโยชน์ของโปรตีนถั่วเหลือง
1. ช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระ เนื่องจากโปรตีนถั่วเหลืองประกอบไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระชื่อว่าสารไอโซฟลาโวน (Isoflavones) ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันของร่างกาย ทำให้สุขภาพแข็งแรง ลดอัตราการเกิดซ้ำของมะเร็ง มีคุณสมบัติช่วยในการทำลายเซลล์มะเร็งและช่วยลดการเจริญเติบโตของหลอดเลือดในเนื้องอกได้

2. ช่วยปกป้องและลดความเสี่ยงต่อสุขภาพหัวใจ เนื่องจากจะช่วยลดระดับปริมาณคอเลสเตอรอลชนิดไม่ดี (LDL) ที่มักจะเกาะตัวตามผนังของหลอดเลือดแดง จนทำให้เกิดการอุดตัน อีกทั้งโปรตีนถั่วเหลืองยังช่วยเพิ่มคอเลสเตอรอลชนิดดี (HDL) ซึ่งมีหน้าที่ยับยั้งการเกาะตัวของ LDL ตามผนังหลอดเลือดจึงช่วยลดความเสี่ยงจากโรคต่าง ๆ ได้ เช่น โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง และภาวะหัวใจวาย เป็นต้น

3. ช่วยในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และลดอัตราการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 เนื่องจากสารสกัดจากโปรตีนถั่วเหลืองมีปริมาณน้ำตาลแล็กโทสต่ำ

4.ช่วยในการลดน้ำหนัก เนื่องจากโปรตีนถั่วเหลืองช่วยทำให้อิ่มนาน และสารอาหารประเภทโปรตีนใช้เวลาย่อยมากกว่าสารอาหารชนิดอื่น จึงช่วยลดความอยากอาหารระหว่างวัน