เวย์โปรตีน (Whey protein) คือ โปรตีนนมคุณภาพสูงที่สกัดจากน้ำนมวัวที่อุดมไปด้วยกรดอะมิโนในปริมาณสูงที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย โดยการนำน้ำนมวัวที่คัดแยกมาจากกระบวนการทำเนยแข็งมาสกัดเอาส่วนที่เป็นคาร์โบไฮเดรตและไขมันออกให้เหลือเพียงส่วนที่เป็นโปรตีนบริสุทธิ์เข้มข้นเป็นโปรตีนที่มีคุณภาพสูง ร่างกายสามารถย่อยและดูดซึมไปใช้ได้ง่าย มีส่วนประกอบหลัก คือ โปรตีน 3 ชนิด ได้แก่ Beta-lactoglobulin 65%, Alpha-lactalbumin 25% และ Serum albumin 8% ซึ่งมีกรดอะมิโนที่จำเป็นต่อร่างกาย (Essential amino acid) ครบทั้ง 9 ชนิด และยังมีกรดอะมิโนชนิด Branched-Chain Amino Acid (BCAA) ได้แก่ Leucine, Isoleucine และ Valine เป็นองค์ประกอบ นอกจากนี้ยังมีน้ำตาลแล็กโทส (lactose) และแร่ธาตุอีกด้วย

ส่วนประกอบของเวย์โปรตีน
เวย์โปรตีนคือโปรตีนที่แม่วัวสังเคราะห์ขึ้นมาเพื่อประโยชน์ในการเจริญเติบโตป้องกันการติดเชื้อ เพิ่มภูมิค้มกันและเพื่อประโยชน์อื่นๆ สำหรับลูกวัวโดยธรรมชาติ ซึ่งส่วนประกอบของเวย์โปรตีนในน้ำนมวัวมีดังนี้
1. Beta-lactoglobulin มีอยู่ในเวย์โปรตีนประมาณ 45-65% โดยน้ำหนัก
2. Alpha-lactalbumin มีอยู่ในเวย์โปรตีนประมาณ 15-25% โดยน้ำหนัก
3. Immunoglobulins มีอยู่ในเวย์โปรตีนประมาณ 10% โดยน้ำหนัก
4. Bovine serum albumin มีอยู่ในเวย์โปรตีนประมาณ 8-10% โดยน้ำหนัก

และนอกจากนี้ยังมีโปรตีนกลุ่มย่อยอีก เช่น Glycomacropeptide, Lactoferrin, Lactoperoxidase, Lysozyme และ Relaxin เป็นต้น

ประเภทของเวย์โปรตีน เวย์โปรตีนหลัก ๆ แบ่งออกเป็น 3 ชนิด ได้แก่
1.เวย์โปรตีนคอนเซนเทรต (whey protein concentrate: WPC) เป็นเวย์โปรตีนที่มีราคาถูกที่สุดในบรรดาผงเวย์โปรตีนทั้ง 3 ชนิด โดยมีปริมาณโปรตีนอยู่ที่ระหว่าง 58-89% มีลักษณะเป็นผงสีครีมอ่อน มีกลิ่นรสตามธรรมชาติตามแบบนมการย่อยและการดูดซึมของเวย์โปรตีนคอนเซนเทรตจะค่อนข้างช้าและยากในบางครั้ง แต่จะมีราคาถูกที่สุดเมื่อเทียบกับเวย์โปรตีนชนิดอื่น ประกอบไปด้วย กรดอะมิโนที่ไม่จำเป็นต่อร่างกายครบทั้ง 20 ชนิด และกรดอะมิโนจำเป็นต่อร่างกายซึ่งร่างกายไม่สามารถสร้างขึ้นมาเองได้อีก 8 ชนิดที่

2.เวย์โปรตีนไอโซเลต (whey protein isolate: WPI) เป็นเวย์โปรตีนที่มีระดับความเข้มข้นของเวย์โปรตีนอยู่ที่ 95% โดยจะมีการแยกแลคโตส และไขมันออกด้วยกระบวนการ Ion-exchange (IE) แยกโมเลกุลของสารต่างๆ ออกจากกันโดยอาศัยประจุไฟฟ้าบนโมเลกุลที่ต่างกัน หรือการกรองด้วยเยื่อ ทำให้เวย์โปรตีนที่ได้มีความเข้มข้นของเวย์โปรตีนได้ถึง 97-98% โดยน้ำหนักแห้ง ลักษณะของเวย์โปรตีนไอโซเลทจะเป็นผงสีครีมอ่อนและมีกลิ่นธรรมชาติแบบนมเช่นเดียวกับเวย์โปรตีนคอนเซนเทรท แต่มีราคาสูงกว่า การย่อยและการดูดซึมของเวย์โปรตีน ไอโซเลต จะดูดซึมได้เร็วและง่ายกว่าเวย์โปรตีนคอนเซนเทรต

3. ไฮโดรไลซ์เวย์โปรตีน(Hydrolyzed Whey Protein : HWP) เป็นเวย์โปรตีนที่มีระดับความเข้มข้นของเวย์โปรตีนสูงที่สุดถึง 99% เป็นเวย์โปรตีนที่มีราคาแพงที่สุดในบรรดาเวย์โปรตีนทั้งหมด เนื่องจากเป็นเวย์โปรตีนที่ถูกนำไปผ่านกระบวนการย่อย (Hydrolysate) เพื่อทำให้โมเลกุลของโปรตีนที่มีขนาดใหญ่มีขนาดเล็กลง ที่เรียกว่า Peptides ซึ่งทำให้ร่างกายดูดซึมไปใช้ได้ได้เร็วที่สุดเมื่อเทียบกับเวย์โปรตีนชนิดอื่น ๆ นอกจากนี้ยังลดปัญหาที่ทำให้เกิดการแพ้โปรตีนน้อยลงกว่าเวย์โปรตีนชนิดอื่นๆ จึงมักใช้ในสูตรนมสำหรับทารกหรือในทางการแพทย์ แต่มีข้อเสียคือมีรสขม

ประโยชน์ของเวย์โปรตีน
1. ช่วยลดน้ำหนัก จากการศึกษาพบว่าเวย์โปรตีนช่วยในการลดไขมันในร่างกายและช่วยในการรักษามวลกล้ามเนื้อให้ดีขึ้น เวย์โปรตีนมีคาร์โบไฮเดรตต่ำและมีโปรตีนสูง ช่วยเร่งการเผาผลาญไขมันส่วนเกิน จากการศึกษาพบว่าเวย์โปรตีนช่วยให้อิ่มท้อง ช่วยควบคุมความอยากอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ ให้ไขมันในปริมาณน้อยมาก มีคอเลสเตอรอลต่ำ และแลคโตสน้อย เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการจำกัดปริมาณคาร์โบไฮเดรตในแต่ละวัน

2. ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อ เวย์โปรตีนเป็นแหล่งอาหารของกล้ามเนื้อ ในโปรตีนมีกรดอะมิโนที่จำเป็นต่อร่างกายที่ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อ
ช่วยซ่อมแซมเนื้อเยื่อส่วนที่เสียหาย ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อใหม่ ช่วยชะลอและป้องกันการเสื่อมสภาพของร่างกาย การดื่มเวย์โปรตีนควบคู่กับการออกกำลังกายแบบเวท เทรนนิ่ง (weight training) ช่วยเพิ่มมวลกล้ามเนื้ออันเป็นดัชนีชี้วัดการมีสุขภาพดีแบบองค์รวม

3. ช่วยซ่อมแซมกล้ามเนื้อ โปรตีนจำเป็นต่อการเจริญเติบโต การซ่อมแซมกล้ามเนื้อ และการออกกำลังกาย ในการทำกิจกรรมระหว่างวัน อาจทำให้ร่างกายสูญเสียพลังงานที่กักเก็บเอาไว้ เป็นเหตุให้กล้ามเนื้อเสื่อมสภาพ เวย์โปรตีนเป็นโปรตีนที่สกัดจากธรรมชาติที่ช่วยเสริมสร้างและซ่อมแซมกล้ามเนื้อให้แข็งแรงได้อย่างรวดเร็ว

4. ช่วยลดอาการอักเสบในร่างกาย อาการอักเสบเรื้อรังอาจเป็นอันตรายและเป็นปัจจัยเสี่ยงที่นำไปสู่โรคต่าง ๆ ที่อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ โดยเมื่อร่างกายมีอาการอักเสบ ระดับ C-reactive protein ในเลือดจะพุ่งสูงขึ้น การดื่มเวย์โปรตีนในปริมาณมากจะช่วยลดระดับ C-reactive
protein ในเลือด ทำให้ลดอาการอักเสบลงได้

5. ช่วยเสริมสารต้านอนุมูลอิสระ เวย์โปรตีนช่วยส่งเสริมการสร้างกลูตาไธโอน ซึ่งเป็นหนึ่งในสารต้านอนุมูลอิสระหลักของร่างกาย กลูตาไธโอนทำหน้าที่ต้านปฎิกริยาออกซิเดชั่นและช่วยลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรังชนิดต่าง ๆ และช่วยเพิ่มสารต้านอนุมูลอิสระตามธรรมชาติของร่างกาย

6. ช่วยลดความหิว เวย์โปรตีนช่วยให้อิ่มท้องนานจึงมีประโยชน์อย่างมากสำหรับผู้ที่ต้องการลดน้ำหนัก และต้องการทานอาหารแคลอรี่ต่ำ